تفاوت موتور برق تک فاز با سه فاز + معرفی بهترین مدل هرکدام

احتمالا با این نوع تک فاز ژنراتور برق تا حدی آشنا باشید. یک دستگاه موتوری بنزینی که با مصرف سوخت بنزین (یا در برخی موارد گاز مایع و شهری)، طبق مشخصات فنی خود، برق تک فاز را ارائه می‌دهد. موتور برق تکفاز معمولا دارای 1 تا 3 پریز درب دار با خروجی 220 ولت تا 250 ولت و ماکزیمم جریان 16 آمپر تا 32 آمپر است و توسط برندهای معتبر ایرانی و خارجی با ویژگی‌های فنی متعددی ارائه می‌شود. مدل‌های متنوع موتور برق تک فاز با توان خروجی 800 وات تا 12 کیلووات، علاوه بر برق AC یا متناوب شبیه به شبکه برق مصرفی داخل خانه ها، خروجی برق 12 ولت DC یا مستقیم و گاهی حتی پورت خروجی برق 5 ولت USB جهت شارژ دستگاه‌های الکترونیکی مثل موبایل، تبلت و... را نیز دارند. موتور برق تک فاز در چند نوع بسیار پرفروش ساخته می‌شود:

• موتور برق معمولی
• موتور برق سایلنت (بی صدا)
• موتور برق اینورتری

امروزه دیگر بسیاری از افراد از کاربردهای متنوع موتور برق بنزینی تک فاز در زندگی و مشاغل روزمره خصوصا در زمان های قطعی برق آگاه هستند. هر کاربر با توجه به میزان مصرف و نیاز خود باید عدد توان مصرفی دستگاه‌ها و وسایل خود را محاسبه کرده و طبق توان موتور برق و کیفیت ساخت و ویژگی‌های دیگر آن یک مدل مشخص را برگزیند. از موارد کاربردی موتور برق تکفاز با خروجی 220 ولت تا 250 ولت می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره کرد:

• روشن کردن لوازم و وسایل خانه ها، منازل و آپارتمان، ویلا و...
• برق رسانی به واحدهای تجاری، اداری، فروشگاه ها، مغازه ها، سوپرمارکت ها و...
• تامین برق کارگاه ها و سایت های تولیدی و تعمیراتی کوچک تا متوسط و...
• برق رسانی به شبکه ها و لوازم الکترونیکی، دیجیتال، حساس و...
• استفاده برای کمپینگ، تورها، چادرزنی، طبیعت گردی، زندگی و فعالیت های خارج از خانه و...
• کاربردهای موقتی مثل تامین برق عملیات اضطراری، امداد و نجات، خرابی های ناشی از حوادث و...

ساختمان و کارکرد این گروه دستگاه چندان پیچیده نیست. هر مدل ژنراتور برق شامل اجزاء گوناگون و زیادی است اما بخش‌های اصلی چون مخزن سوخت و روغن، پنل کاربری، استارتر، انجین یا موتور اصلی و رگولاتور ولتاژ در همه آنها مشترک هستند.

به طور خلاصه، در ژنراتور برق تک فاز، سوخت بنزین یا گاز به کمک سیستم استارت دستگاه، انجین اصلی که شامل یک رتور و یک استاتور سیم پیچی شده است را روشن می‌کند و رتور شروع به چرخش می‌کند. هر دور این چرخش، در سیم پیچ اصلی استاتور، یک میدان مغناطیسی با جابجایی مداوم قطب مثبت (+) و منفی (-) ایجاد کرده و در ادامه با تداوم سرعت و چرخش و به کمک مبدل، یک جریان متناوب برق اما ناپایدار و پرنوسان به وجود می‌آید.

بخش دیگری در کنار استاتور، یک رگولاتور و یک سیم پیچ کنترل «Excitation Winding» است که خروجی برق مستقیم و DC دارد. این سیم پیچ تنظیم‌کننده با توجه به میزان چرخش موتور و ولتاژ تولیدی استاتور، یک جریان برق کنترل‌کننده مستقیم یا DC را از طریق کیت رگولاتور و زغال‌ها به روتور می‌فرستد. با کم و زیاد کردن این جریان کنترل‌کننده، سرعت چرخش رتور کم و زیاد می‌شود و به این ترتیب قدرت میدان مغناطیسی و میزان برق و ولتاژ خروجی AC تولید شده توسط سیم پیچ های اصلی استاتور تحت کنترل و فرمان قرار می‌گیرد.

در نتیجه، خروجی موتور برق با کمک رگولاتور و مدار تثبیت کننده، به خروجی برق 220 ولت استاندارد نزدیک شده و تعداد دور و چرخش موتور با توجه به میزان آمپرکشی و مصرف دستگاه‌های متصل به پریزهای موتور برق تنظیم می‌شود:

ولتاژ خروجی پایین تر = اعمال برق قویتر رگولاتور به سیم پیچ = چرخش دور بالاتر = افزایش ولتاژ و جریان خروجی

ولتاژ خروجی بالاتر = اعمال برق ضعیف تر رگولاتور به سیم پیچ = چرخش دور پایین تر = کاهش ولتاژ و جریان خروجی

اگر در بازار و یا در فروشگاه‌های آنلاین ابزار و مراجع تخصصی مثل ابزارمارکت چرخی بزنید، متوجه تنوع بالای موتور برق در ابعاد و سایزهای مختلف، با مشخصات فنی و ساخت کمپانی‌های ایرانی و خارجی خواهید شد. هر مدل مزایا و معایب خاص خود را دارد و با قیمت های ارزان تا گران به فروش می‌رسد. شما برای انتخاب صحیح موتور برق مناسب خانه باید چند فاکتور را مثل کیفیت ساخت، توان خروجی، میزان مصرف سوخت، میزان صدا و نویز و البته مقدار مصرف خود را در نظر بگیرید؛ به همین منظور توصیه می‌کنیم مقاله راهنمای خرید موتور برق (چگونه موتور برق مناسب انتخاب کنیم؟) را از همین وبلاگ بخوانید.

اما چند مدل زیر نیز جزو پرفروش ترین موتور برق های بازار محسوب می‌شوند:

موتور برق گارنیل 3 کیلو وات (تمام مس) مدل GG01-2830E

81,758,000 تومان

73,640,000 تومان

مشاهده کالا

موتور برق اینورتر سایلنت کنزاکس 2.2 کیلو وات مدل 6122

مشاهده کالا

موتور برق سه گانه سوز هاردکس 7.5 کیلو وات مدل HG-75T

177,030,000 تومان

145,536,000 تومان

مشاهده کالا

موتور برق هیوندای 8.5 کیلو وات مدل HG8525-PG

مشاهده کالا

برخلاف نوع تک فاز با ساختمان ساده‌تر، موتور برق سه فاز با بدنه و قطعات صنعتی و مخصوص مصرف ولتاژ 380 و جریان بالاتر از 16 آمپر ساخته می‌شود. هرچند که بسیاری از مدل‌های سه فاز، یک خروجی تک فاز 220 ولت نیز دارند، اما هدف اصلی این ژنراتورها تداوم تامین برق برای یک وسیله یا شبکه برق صنعتی است. در همین راستا، موتور برق سه فاز معمولا با توان 8 کیلووات به بالاتر، انجین صنعتی چهار زمانه، ابعاد بزرگتر، وزن سنگین تر، سوخت بنزینی یا گازوییلی (دیزلی)، باک سوخت حجیم‌تر و بزرگتر، چرخ های بزرگ حمل، اسکلت قطورتر یا اتاقک فلزی و البته مدارهای ایمنی قطع کن سریع خودکار و دقیق‌تر ساخته می‌شوند. ضمن اینکه مصرف سوخت موتور برق سه فاز بالاتر بوده و با راندمان بهتر، شیفت و ساعت های مداوم کاری طولانی‌تری دارند.

برخی محیط‌های کاری، تجاری یا مسکونی و... که استفاده از درب پارکینگ و آسانسور برای آنها بسیار حیاتی است، در زمان قطع برق با مشکلات عدیده مواجه می‌شوند؛ چرا که یک ژنراتور تک فاز نمی‌تواند برق این وسایل را تامین کند پس موتور برق مناسب آسانسور یا محیط های کاری, تجاری; موتور برق سه فاز است. علاوه بر این موقعیت، موتور برق سه فاز برای بسیاری از کارگاه ها، کارخانه ها و خطوط تولید و... نیز واجب است. برای درک بهتر از کاربرد موتور برق سه فاز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• روشن کردن دستگاه های پر قدرت مثل ترانس های سه فاز جوشکاری، دستگاه های سه فاز تعمیرگاه ها و مکانیکی خودرو، کارگاه تراش و فرز، نجاری، دریل مگنت، دریل نمونه بردار و دریل ستونی صنعتی، کارواش های واترجت سه فاز، کمپرسورهای بزرگ و...
• تامین برق آسانسور، درب ورود و خروج و... در برخی مجتمع ها و اماکن بزرگ، بیمارستان ها و...
• راه اندازی مجدد دستگاه های خط تولید، نوار نقاله، رک و ریل ها و... در کارگاه و کارخانه
• تامین برق سوله ها، انبارها، کارگاه ها و فروشگاه های بزرگ
• برق رسانی به شبکه تصفیه هوا، دمنده ها و مکنده ها، سیستم های تهویه و... صنعتی
• استفاده برای برق برخی ادوات و تجهیزات پروژه های شهری، ساختمان سازی، صنایع نفت و گاز و...

به طور کلی در ظاهر، ساختار داخلی و ایده اصلی برق رسانی موتور برق سه فاز، تفاوت زیادی با نوع تک فاز دیده نمی‌شود. هر دوی این مدل‌ها از یک نوع فانکشن و مکانیزم تامین برق (شبیه چیزی که بالاتر در قسمت نحوه کار موتور برق تکفاز توضیح داده شد) استفاده می‌کنند؛ با این تفاوت که در ژنراتور سه فاز، استاتور سه سیم پیچ و مدار الکتریکی برای تولید برق 220 ولت و 380 ولت جداگانه دارد؛ در همین راستا بجای 1 عدد مدار کنترل‌کننده و رگولاتور، از 3 عدد رگولاتور یا سیم پیچ تنظیم‌کننده مجزا (هر کدام برای یک جفت سیم پیچ) استفاده شده و بدین ترتیب ولتاژ خروجی موتور برق سه فاز تنظیم می‌گردد که معمولا مقدار استاندارد آن 400 ولت است.

پایداری مغناطیسی (Residual Magnetism) در ژنراتور چیست؟

در تفاوت بین ژنراتور سه فاز با تک فاز باید گفت که معمولا مشکل از بین رفتن «پایداری مغناطیسی» به انگلیسی «Residual Magnetism» در موتور برق سه فاز برخلاف نوع تکفاز به وجود نمی‌آید. پایداری مغناطیسی در موتور برق به معنای زیر است:

باقی ماندن میدان مغناطیسی در سیم پیچ موتور بعد از قطع کردن و خاموش کردن ژنراتور.

یعنی حتی بعد از خاموش شدن موتور برق، یک میدان مغناطیسی در استاتور باقی می‌ماند تا برای دفعات بعدی، راه اندازی، روشن کردن و کنترل میدان مغناطیسی موتور برق بدون دردسر و مشکل انجام گیرد. در صورت از بین رفتن این میدان، موتور برق برای دفعه بعدی روشن نشده و یا تولید برق نخواهد کرد. برای حل این مشکل باید از یک باتری مستقل و خارجی برای ایجاد دوباره میدان مغناطیسی و راه اندازی ژانراتور استفاده کرد. در موتور برق سه فاز (بر خلاف نوع تک فاز) احتمال این اتفاق بسیار پایین و نزدیک به صفر است.

علیرغم اینکه تعداد ژنراتورهای برق صنعتی در بازار نسبت به نوع تکفاز محدودتر و کمتر هستند، اما در ادامه چند نمونه از بهترین مدل های موتور برق سه فاز را معرفی می‌کنیم که علاوه بر خروجی 400 ولت، خروجی برق 220 ولت تکفاز هم دارند:

موتور برق اینورتر سایلنت کنزاکس 11 کیلو وات سری Open Frame مدل 6102

مشاهده کالا

موتور برق کنزاکس 11 کیلو وات ریموت دار مدل 6195

288,879,000 تومان

233,046,000 تومان

مشاهده کالا

موتور برق دیزلی هیوندای 9 کیلو وات ریموت دار مدل HG-6890

مشاهده کالا

بعد از مرور هر دو مدل و با توجه به نکات بالا، در یک جدول و راهنمای زیر می‌توان در یک نگاه کلی به مقایسه موتور برق سه فاز و تک فاز پرداخت و به یک تصویر مشخص از ویژگی‌ها و کاربری آنها رسید.

جدول مقایسه ژنراتور تک فاز و سه فاز

در بسیاری از مواقع کاربران هنگام خرید موتور برق تنها به عدد توان خروجی توجه می‌کنند؛ در حالی که نوع مصرف اهمیت بیشتری دارد. پس تفاوت ژنراتور تک فاز و سه فاز در چند نکته هست, برای مثال، یک موتور برق تک فاز برای خانه، مغازه، ویلا یا تجهیزات سبک انتخاب مناسبی است؛ اما برای راه اندازی آسانسور، دستگاه‌های صنعتی، کمپرسورهای بزرگ و تجهیزات سه فاز، باید از ژنراتور سه فاز استفاده شود. انتخاب اشتباه موتور برق می‌تواند باعث افت راندمان، افزایش مصرف سوخت و حتی آسیب به تجهیزات برقی شود

استفاده از کلمه «بهتر» در مورد این دو نوع کاملا مختلف موتور برق شاید چندان مناسب نباشد. در واقع سوال صحیح‌تر این است که: کدام برای شما مناسب است؟ ژنراتور تک فاز یا سه فاز؟ بیشتر کاربران خانگی و خریداران امروزه ژنراتور بنزینی تکفاز را انتخاب می‌کنند؛ اما شما به شرایط خود نگاه کنید. آیا تمام نیازهای شما با برق 22 ولت جوابگوست؟ نیازی به برق 380 ولت ندارید؟ این سوال اصلی است؛ و بعد از جواب به آن، به سراغ ویژگی‌ها و مشخصات فنی دستگاه و مدل‌های متنوع در بازار بروید. اما برای درک بهتر بیایید مزیت ها و محدودیت های هر کدام از این 2 نوع موتور برق را مرور کنیم.

مزایای موتور برق تک فاز

• نصب راحتی دارد و کار با آن پیچیده نیست.
• برای تمام وسایل خانگی و لوازم برقی تک فاز جوابگوست.
• مدل‌هایی از آن حتی برای دستگاه جوش اینورتر خانگی نیز مناسب است.
• ایمنی بالا با سیستم های پیشرفته دارد و استهلاک آن پایین است.
• نسبتا کوچک و سبک تر است و جای زیادی نمی‌گیرد.
• قیمت نهایی و هزینه مصرفی و نگهداری آن ارزانتر است.
• تعمیرات و سرویس ساده‌تری دارد.
• مدل های سایلنت و بیصدا و مدل‌های اینورتری برای کار با لوازم دیجیتال دارد.

معایب ژنراتور برق تک فاز

• در توان خروجی محدودیت دارد و به سادگی نمی‌توان لوازم مصرفی بیشتری به خروجی آن اضافه کرد.
• تنها با کمی افزایش مصرف از میانگین توان خروجی، به دستگاه فشار می‌آید.
• در مصارف زیاد و کار با تمام توان موتور برق، باک بنزین زود خالی می‌شود.
• هنگام روشن کردن دستگاه‌های موتور دار (مثل کولر آبی، پمپ آب و...) جریان راه اندازی توان زیادی از موتور برق می‌کشد و ممکن است خاموش شود.
• در برخی مدل‌های معمولی صدای زیادی دارد.

مزایای موتور برق سه فاز

• قدرت بالا و خروجی برق بدون تلرانس و تغییر توان دارد.
• در کارهای سنگین و آمپرکشی راه اندازی اولیه کم نمی‌آورد.
• راندمان بالایی داشته و برای تغذیه برق لوازم صنعتی مناسب است.
• شیفت کاری طولانی دارد.
• ژنراتور مناسب برای برق صنعتی

معایب موتور برق سه فاز

• ابعاد بزرگتر و وزن سنگینی دارد.
• تعمیر و سرویس آن پیچیده‌تر است.
• هزینه نهایی دستگاه و تعمیرات آن گران است.
• برای استفاده نیاز به کابل کشی صحیح و ایمن طبق استاندارد برق صنعتی دارد.

مشاهده کردید که چه در ظاهر و چه در ساختار داخلی و پارامترهای فنی، تفاوت بسیار مشخص و مشهود است. در واقع خریداران هر کدام از این 2 مدل موتور برق، با توجه به وسایل و نوع مصرفشان، براحتی می‌توانند راه خود را از یکدیگر جدا کنند و دچار مشکل نشوند.

اما خرید موتور برق با توجه به تنوع برندها و تعداد بالای این محصولات در بازار ایران، که به تازگی به دلیل مشکلات قطعی برق بیشتر هم شده، ساده نیست! چرا که مدل انتخابی شما باید از یک برند معتبر ایرانی و خارجی با خدمات پس از فروش رسمی و تضمین اصالت و اورجینال بودن کالا تهیه شود. پس برای خرید و سفارش اینترنتی موتور برق، بهتر است از مراجع تخصصی ابزار و فروشگاه‌های آنلاین با سابقه مثل ابزارمارکت کمک بگیرید.