علت خرابی سه نظام دریل چیست؟ + نحوه برطرف کردن آن

قطعه جلویی و بیرونی چرخان هر دریل که روی آن انواع مته و یا ابزارهایی چون بیت، سرپیچگوشتی و... نصب می‌گردد به «سه نظام  Drill Chuck» معروف است و گاهی به عنوان مته‌گیر یا ابزارگیر هم از آن یاد می‌شود. این قطعه معمولا جنس پلاستیکی یا فلزی (یا ترکیبی از هر دو) دارد و در مدل‌های آچاری و اتوماتیک ساخته می‌شود. سه نظام ها در انواع متنوع برای دریل ساده، چکشی، بادی، برقی، شارژی، ستونی و... تولید می‌شوند و سایز آنها طبق سایز قطر بزرگترین مته‌ای که می‌تواند مهار کند یعنی سایز 6 یا 6.5 – 10 – 13 – 16 میلی متر انتخاب می‌گردد.

هر سه نظام دریل دارای چندین قسمت مکانیکی و یک مکانیزم داخلی برای نصب و گرفتن مته است که در اکثر موارد این سیستم مته گیر سه محور داخلی فولادی دارد. معمولا بخش بیرونی سه نظام می‌چرخد و باعث باز یا بسته شدن محورهای داخلی می‌شود و به این ترتیب حلقه فولادی مهار مته در درون سه نظام را گشادتر یا تنگ‌تر می‌کند. البته سیستم قفل شدن و سفت شدن مدل‌های سه نظام ممکن است با یکدیگر تفاوت داشته باشد. اگر قصد انتخاب یکی از این ابزارآلات جانبی را برای دستگاه خود دارید، بهتر است هنگام خرید سه نظام دریل به ویژگی‌های فنی و سازگار بودن مدل انتخابی با دریل خود توجه کنید.

همین قطعه مکانیکی به ظاهر ساده، به دلیل درگیری قطعات آن و فشاری که معمولا در حین پیچ بندی یا سوراخکاری تحمل می‌کند، بیشترین استهلاک را دارد و ممکن است از بعد از مدتی استفاده مشکلاتی را به وجود بیاورد. پیش از ورود به جزئیات موضوع و رفع گیر سه نظام دریل و سایر مشکلات آن، جدول زیر یک نمای کلی از علائم و علل خرابی سه نظام ارائه می‌دهد.

جدول بررسی علت خرابی سه نظام دریل + نشانه ها و راه حل ها

بعد از اشاره کلی به مشکلات رایج سه نظام دریل و نشانه‌های آنها بهتر است به سراغ مرور اصلی‌ترین آنها و نحوه حل کردنشان برویم.

گیر کردن سه نظام دریل

شاید بتوان گفت که مهمترین و رایج‌ترین مشکل سه نظام دریل گیر کردن و قفل شدن آن باشد. این مورد خصوصا در نوع اتوماتیک و دریل های چکشی خانگی بیشتر دیده می‌شود. علت گیر کردن سه نظام دریل به این صورت است که نفوذ آلودگی محیطی، براده و خاک اره چوب، گرد و خاک ناشی از سوراخکاری دیوار و سقف در شیارهای سه نظام و... باعث کثیف شدن آن و عدم باز و بست روان و صحیح مته‌گیر می‌شود؛ و در نهایت این مشکل به قفل شدن بیش از حد سه نظام می‌انجامد. به طوری که سه نظام بعد از بسته شدن، باز نشده و به اصطلاح گیر می‌کند.

برای جلوگیری از این اتفاق دقت کنید که سه نظام را هنگام بستن مته بیش از حد قفل نکنید! ضمن اینکه هر بار و بعد از سوراخکاری مصالح ساختمانی، سه نظام را با دستمال و دمنده باد تمیز کنید تا این آلودگی‌ها جمع نشود.

اما در صورت قفل شدن مته، برای حل رفع گیر سه نظام دریل ابتدا آلودگی بیرونی، داخلی و درون شیارها را تا جای ممکن و کامل بزدایید؛ سپس مقدار بسیار کمی روغن در شیار بین دو قسمت گردان سه نظام بریزید و بعد با فشار زیاد دست (برای سه نظام اتوماتیک) و فشار آچار سه نظام (برای سه نظام آچار خور) سعی کنید آن را باز کنید؛ در صورت عدم موفقیت، از آچار دستی یا فرانسه و یا حتی گیره رومیزی کمک بگیرید. دقت کنید که آچار و گیر آسیبی به سه نظام و خود دستگاه دریل نزند. 

لقی و تاب داشتن سه نظام دریل

دومین مشکلی که معمولا بعد از چند وقت استفاده برای سه نظام دریل به وجود می‌آید تاب برداشتن آن است. این موضوع ابتدا با چرخش نامنظم و خارج از مرکز مته دیده می‌شود و سپس با صدای غیرطبیعی و زیاد، لرزش و عدم دقت سه نظام همراه است. در واقع نشانه‌های مشکل به این صورت است:

• مته دیگر در مرکز نمی‌چرخد و تاب دارد.
• نوک مته حین سوراخکاری از روی کار سر می‌خورد.
• سوراخی که ایجاد می‌شود دقیق نیست.
• پیچ بندی با دریل سخت می‌شود.
• گیربکس و بخش سه نظام حین چرخش صدای زیاد می‌دهد.

این موارد باعث می‌شود تا عملا دریل غیر قابل استفاده شود. تاب برداشتن سه نظام ممکن است به دلایل زیر باشد:

• مته تاب دار و کج
• فشار بیش از حد به دریل حین سوراخکاری
• ضربه خوردن یا دفرمه شدن دریل یا سه نظام
• گشاد شدن بوش یا بلبرینگ داخلی گیربکس
• تاب برداشتن شفت

همین موارد می‌تواند به مشکل لقی سه نظام نیز بی‌انجامد. جایی که سه نظام هنگام عدم استفاده یا چرخش‌های حتی کوچک در جای خود ثابت نیست و لقی دارد. این لقی و تکان خوردن نیز باعث عدم سوراخکاری دقیق + صدای زیاد و کیفیت پایین دریل کاری و در نتیجه فشار به موتور خواهد شد. برای جلوگیری و حل مشکل تاب داشتن سه نظام دریل یا لق شدن آن، قبل استفاده می‌توانید موارد زیر را در نظر بگیرید:

• مته را چک کنید و از مته کند، خمیده و تاب دار استفاده نکنید.
• هیچگاه به دریل فشار زیاد نیاورید.
• مراقب باشید دریل سقوط نکند و ضربه نبیند.
• از استفاده غیر متعارف و غیر استاندارد از دریل خودداری کنید.
• بلبرینگ ها و شفت دریل را چک کنید.

هرز شدن و باز شدن ناخواسته مته سه نظام

حتی اگر یک سه نظام به صورت اصولی و استاندارد نیز استفاده شود، ممکن است بعد از حدود یک سال یا بیشتر، به مشکل عدم مهار درست مته و باز شدن ناخواسته مته حین سوراخکاری دچار شود. این مشکل مخصوصا در سه نظام آچاری بیشتر دیده می‌شود و رایج‌ترین دلیل آن خورده شدن فک های داخلی مته‌گیر و اتمام عمر مفید سه نظام است.

در این مورد، مشاهده خواهید کرد که سه نظام دیگر توان مهار کامل مته‌ها، به ویژه سایزهای بزرگ را ندارد و حتی اگر آن را کامل سفت و قفل کنید، هنگام سوراخ زدن (به خصوص روی دیوار و سقف و در حالت چکشی) مته به شکل ناخواسته از سه نظام بیرون می‌آید. این مشکل می‌تواند به دلیل استفاده ناصحیح از دریل و سه نظام به وجود بیاید اما در صورت استفاده درست هم، رخ دادن آن به تدریج اجتناب ناپذیر است؛ و به این معناست که عمر مفید سه نظام تمام شده و باید تعویض گردد. چرا که ساییده شدن و خورده شدن 3 فک و محور داخلی سه نظام چاره‌ای جز تعویض آن باقی نمی‌گذارد.

شکسته شدن و خورده شدن سه نظام دریل

در صورت وارد شدن ضربات عمدی و غیر عمدی به سه نظام اتوماتیک (بدنه پلاستیکی) امکان شکستن آن وجود دارد. ضمن اینکه در سه نظام آچاری نیز استفاده ناصحیح از آچار سه نظام و فشار مضاعف به آن حین قفل کردن مته، ممکن است سوراخ‌ها و دندانه‌های بخش بیرونی سه نظام را دچار خوردگی کند. اگر سه نظام به این مشکل دچار شود استفاده از آن بسیار سخت و ناممکن خواهد شد؛ و در نتیجه باید تعویض گردد.

با مشاهده مشکلات و راه حل های ارائه شده در بالا می‌توان به این نتیجه رسید که در اکثر مواقع و خرابی 100 درصدی سه نظام چاره‌ای جز تعویض آن نیست! در واقع سه نظام قابلیت کمی در تعمیر دارد و به دلیل حساسیت در نظم مکانیکی قطعات آن، به جز موارد معدودی چون آلودگی که قابل رفع است، در سایر موارد این قطعه باید عوض شود. اما خبر خوب این است که تعویض کردن سه نظام دریل پیچیدگی و سختی زیادی ندارد. این ابزار جانبی معمولا قیمت مناسب و پایینی دارد و اکثر دریل های شارژی و برقی سه نظام های مشابهی دارند که با یکدیگر سازگار اند؛ برای جداسازی و نصب یک سه نظام دریل تنها کافیست کمی دست به آچار باشید؛ ابزارهای مناسب را داشته باشید؛ روش آن را بلد باشید و به چند نکته فنی توجه کنید. برای کمک بیشتر به درک این موضوع و یادگیری آن پیشنهاد می‌کنیم مقاله و ویدیوی آموزشی تعویض سه نظام دریل از همین وبلاگ را مشاهده بفرمایید.

در این مقاله مشاهده کردید که چه موارد ساده و به ظاهر پیش پا افتاده‌ای می‌تواند براحتی سه نظام دریل را خراب کند؛ و متاسفانه در بیشتر مواقع امکان تعمیر آن وجود نداشته و باعث تعویض و هزینه اضافی می‌شود. اما یک راه حل دیگر برای کاهش ضرر مالی، می‌تواند تهیه یک دستگاه دریل با کیفیت و معتبر با سه نظام درجه یک باشد.

شما می‌توانید به سادگی از این مورد اطمینان حاصل کنید و با خرید دریل از برندهای معروف و پرفروش ایرانی و خارجی به صورت اصل و اورجینال از فروشگاه های آنلاین و مرجع مثل ابزارمارکت، علاوه بر داشتن یک دستگاه خوب با گارانتی رسمی، از سه نظام با کیفیت آن نیز برای سال‌ها بهره ببرید.