همه چیز درباره آچار شلاقی (انواع، کاربرد و تفاوتش با سایر آچارها)

همان‌طور که در ابتدای مطلب به آن اشاره کردیم، برای باز و بسته کردن و تعمیر انواع لوله‌ها، داشتن یک آچار شلاقی بسیار ضروری است. البته برخی از افراد تصور می‌کنند که برای انجام کارهای لوله‌کشی، داشتن آچار فرانسه کافی خواهد بود. اما باید بگوییم که طراحی دهانه آچار فرانسه با آچار شلاقی بسیار متفاوت است. دهانه آچار شلاقی به‌گونه‌ای طراحی شده است که امکان نگه داشتن لوله‌ها با قدرت بسیار بالا را برای شما فراهم می‌کند.

در واقع دهانه این آچار با توجه به اندازه لوله‌ها قابل تغییر است. همین ویژگی باعث شده است تا کاربرد آچار شلاقی بسیار متفاوت و گسترده باشد. بنابراین شما می‌توانید با توجه به قطر لوله، دهانه آچار را باز کنید و آن را روی لوله قرار دهید. این امر موجب می‌شود تا آچار شلاقی به صورت کاملا ثابت روی لوله قرار بگیرد. سپس شما می‌توانید بدون هیچ تکان و لرزشی و تنها با چرخاندن آچار، انواع لوله‌ها در سایزهای مختلف را باز و بسته کنید.

اما این تنها موارد مصرفی برای آچار شلاقی نیست! آچار شلاقی می‌تواند برای کاربری های بسیاری در خانه، تعمیرگاه ها، مکانیکی ها، کارخانجات و... و برای باز و بست مهره، انواع اتصالات، گرفتن و مهار کردن قطعات خصوصا اجسام گرد و لوله ای استفاده گردد.

اجزای اصلی آچار شلاقی

ساختار آچار شلاقی ساده است، اما سالم‌بودن هر قسمت روی قدرت گرفتن لوله و عملکرد ابزار تأثیر دارد:

• فک ثابت: بخش متصل به بدنه که یک سمت لوله را نگه می‌دارد.
• فک متحرک: قسمت دندانه‌داری که با چرخاندن مهره تنظیم جابه‌جا می‌شود.
• مهره تنظیم: برای کم یا زیادکردن فاصله دو فک متناسب با قطر لوله استفاده می‌شود.
• دسته: اهرم لازم برای چرخاندن لوله و اعمال نیرو را فراهم می‌کند.
• دندانه‌های فک: با سطح لوله درگیر می‌شوند و مانع لغزش ابزار خواهند شد.

آچار شلاقی با توجه به ساختار، شکل و مهمتر از همه نوع کاربرد، به دسته‌های مختلفی طبقه‌بندی می‌شود. قسمت های فلزی همه آچار شلاقی ها چه در بدنه و چه در فک ها، از آلیاژ فولادی فورج شده و حرارت دیده با روکش مقاوم در برابر فشار و شکنندگی ساخته می‌شوند. دسته‌بندی انواع آچار شلاقی عبارت است از:

آچار شلاقی مستقیم

پرکاربردترین نوع آچار شلاقی، آچار شلاقی تک دسته یا دو دسته مستقیم است که در اکثر پروژه‌های صنعتی، ساختمانی و تعمیرات مورد استفاده قرار می‌گیرد. جنس آچار شلاقی مستقیم تک دسته معمولا از فلز آهن بوده و از دو لبه و فک آج دار تشکیل شده است. ساختار قوی و قابل تنظیم این آچار، امکان محکم نگه داشتن لوله‌ها را فراهم می‌کند تا لوله‌کش بتواند کار باز کردن انواع لوله‌ها از جمله لوله‌هایی با قطر بزرگ مانند لوله آب و گاز را به راحتی انجام دهد.

آچار شلاقی تک دسته با یک میله و دسته بلند فلزی یک پارچه با فک ثابت ساخته شده و در قسمت بالای آن فک متحرک و پیچ تنظیم قرار دارد. قسمت فک متحرک نیز با میله تیغ دار و دندانه‌ای عملیات تنظیم فک و محکم گرفتن لوله را انجام می‌دهد. اما آچار شلاقی دو دسته، با دو اهرم بلند ساخته شده که یک دسته آن ثابت و دیگر متحرک است. آچار شلاقی دو دسته امکان کنترل فشار راحت تر و دقیق تر، و اعمال نیروی بیشتری دارد و برای کارهای سنگین مناسب تر است.

آچار شلاقی انتهایی

آچار شلاقی انتهایی یا End Pipe Wrench برای گرفتن لوله در نقاط کم‌جا، نزدیک دیوار یا میان خطوط لوله موازی ساخته شده است. طراحی سر و زاویه فک این ابزار باعث می‌شود بتوان بخش انتهایی لوله را در فضایی که آچار مستقیم امکان حرکت کافی ندارد، گرفت. این مدل دارای فک دندانه‌دار است و نباید آن را با آچار تسمه‌ای اشتباه گرفت

آچار شلاقی افست

آچار شلاقی افست برای کار در فضاهایی ساخته شده است که امکان استفاده راحت از آچار معمولی وجود ندارد. در این مدل، دهانه فک در امتداد دسته قرار گرفته و سر ابزار باریک‌تر طراحی شده است؛ به همین دلیل راحت‌تر میان لوله‌های نزدیک به هم یا نقاط کم‌جا قرار می‌گیرد. از این آچار معمولاً برای لوله‌های نزدیک دیوار، پشت تجهیزات و کار در ارتفاع استفاده می‌شود.

آچار شلاقی قدرت مرکب

برای محکم کردن اتصالات مختلف، استفاده از آچار شلاقی قدرت مرکب یا Compound Wrench بسیار مناسب است. از آنجایی که میزان نیروی وارد شده توسط این نوع آچار چندین برابر آچارهای معمولی خواهد بود، بنابراین در شرایطی که نیاز به نیروی وارده به اتصالات بسیار زیاد باشد، استفاده از آچار شلاقی مرکب بهترین گزینه است. به عنوان مثال اگر لوله‌ها دچار آسیب، فرسایش یا یخ‌زدگی شده باشند، کار تعمیر اتصالات این لوله‌ها کمی دشوار است. اما با استفاده از آچار شلاقی قدرت مرکب می‌توانید نیرویی چند برابر به لوله‌ها وارد کنید و کار تعمیر آن را به راحتی انجام دهید. آچار شلاقی مرکب معمولا دارای یک فک جداگانه و یک زنجیر یا تسمه است تا عمل گرفتن و مهار قطعه را با قدرت بیشتری انجام دهد.

آچار شلاقی زنجیره‌ای

آچار شلاقی زنجیره‌ای از نظر ظاهری تفاوت بسیار زیادی با سایر آچارها دارد؛ در آچار زنجیری، یک زنجیر فلزی به‌جای فک معمولی دور لوله یا قطعه قرار می‌گیرد و سطح بیشتری را درگیر می‌کند. این مدل برای لوله‌های بزرگ و کارهای سنگین مناسب است؛ اما زنجیر ممکن است روی سطوح نرم، پرداخت‌شده یا حساس رد بیندازد. برای چنین قطعاتی، آچار تسمه‌ای انتخاب مناسب‌تری است.

آچار شلاقی تسمه‌ای

اگرچه از لحاظ ظاهری دو آچار تسمه‌ای و زنجیره‌ای شباهت بسیاری به یکدیگر دارند، اما موارد استفاده هر کدام بسیار متفاوت است. در صورتی که لوله‌ها از لحاظ ظاهری غیر متعارف باشند و جنس آنها نیز فلزی نباشد و نتواند فشار فک یا تسمه فلزی را تحمل کند، بهتر است برای باز و بسته کردن و تعمیر اتصالات از آچار تسمه‌ای استفاده شود. در قسمت دهانه این آچار به جای زنجیر از یک تسمه نایلونی باز استفاده شده است که باز و بسته کردن لوله‌های سبک و بسیار حساس فلزی و غیر فلزی را راحت‌تر می‌کند. جنس تسمه در این آچار هم مثل آچار شلاقی انتهایی، اغلب از چرم، پلاستیک و پلیمر و متریالی شبیه ساخته می‌شود.

همان‌طور که بالاتر به آن اشاره کردیم، آچار شلاقی سایزهای مختلفی دارد و بسته به سایز این آچارها می‌توانید کارهایی در ابعاد بزرگ و کوچک را انجام دهید. کوچک یا بزرگ بودن یک آچار دلیلی بر حرفه ای بودن و ساده بودن آن نیست و معمولا لوله‌کش‌ها از انواع آچار شلاقی در سایز مختلف کارهای حرفه‌ای‌ و پروژه‌ها استفاده می‌کنند. اما برای پروژه‌های معمولی و تعمیرات ساده خانگی، یک آچار شلاقی تنظیم شونده با ابعاد متوسط یا کوچک کافی خواهد بود.

سایزبندی آچار شلاقی معمولا با اندازه گیری 2 قسمت انجام می‌گیرد. یکی طول کلی آچار است که به اینچ یا میلی متر نوشته شده معمولا از حدود 6 اینچ (150 میلی متر) تا بالاتر وجود دارد.

اما رایج‌ترین و استانداردترین نوع سایزبندی آچار شلاقی، مربوط به ظرفیت و باز شدن دهانه و فک آن است که عدد ماکزیمم قطر لوله قابل نگهداری در فک طبق آن حساب می‌شود. سایزهای فک آچار شلاقی در بازار در سایزهای 0.5 اینچ تا 10 اینچ و گاهی بیشتر هم وجود دارد. بین طول آچار و سایز فک ارتباط مستقیمی برقرار است و هر چه سایز دهانه فک بزرگتر شود، قدرت آچار بیشتر، وزن آن سنگین تر و طول آن بلندتر خواهد شد.

آچار فرانسه به اندازه شلاقی قدرتمند نیست و از آن تنها برای باز و بسته کردن کنترل شده پیچ و مهره بدون هیچگونه آسیب به مهره استفاده می‌شود. در واقع اندازه دهانه این آچار تنها بر حسب اندازه پیچ و مهره قابل تغییر است و روی مهره فیت می‌شود. اما اندازه دهانه آچار شلاقی هیچ محدودیتی ندارد، از قدرت بیشتری نسبت به آچار فرانسه برخوردار است و معمولا برای مهره های جم کرده و بیش از اندازه سفت شده، اتصالات خراب شده، شکسته و... استفاده می‌گردد.

آچار کلاغی شباهت بسیاری به آچار شلاقی دارد و در نگاه اول این طور بنظر می‌آید که هیچ تفاوت کاربری با آچار شلاقی ندارد؛ اما در واقع این گونه نیست. آچار کلاغی با ساختمان و دسته هایی ضعیف تر، فک کج و نوک تیز کوچک و حساس تر، هر چند که می‌تواند در کاربری لوله گیر نیز مفید باشد اما بیشتر برای گرفتن محکم اجسام و قطعات حساس مثل مهره غیر فلزی و لوله های آب و شکننده کاربرد دارد. دهانه این آچار قابل تنظیم بوده و بدون فشار بیش از حد به قطعه، از آن می‌توان برای نگه داشتن و باز و بسته کردن بست و مهره و اتصالات ضعیف تر بهره برد در حالیکه آچار شلاقی قدرت اعمال فشار بیشتری داشته و می‌تواند خود لوله را در بر گیرد. ضمن اینکه فک متحرک آچار کلاغی در پله های مشخص شده از قبل تنظیم می‌شود و بازه تنظیم فک آن مثل آچار شلاقی گسترده و متنوع نخواهد بود.

در استاندارد جهانی به آچار شلاقی و لوله گیر با یک دسته، آچار شلاقی یا Pipe Wrench می‌گویند و به آچار لوله گیر دو دسته نام Pipe Wrench S-Type تعلق می‌گیرد. در بازار ایران، اصطلاح‌های «آچار شلاقی» و «آچار لوله‌گیر» گاهی به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند. از نظر فنی، آچار شلاقی تک‌دسته یکی از انواع آچار لوله‌گیر است؛ اما فروشندگان معمولاً مدل تک‌دسته را آچار شلاقی و مدل دو‌دسته را آچار لوله‌گیر می‌نامند.

آچار شلاقی تک‌دسته با فک دندانه‌دار و خاصیت خودگیر، هنگام چرخاندن روی لوله محکم‌تر می‌شود. در مدل دو‌دسته، میزان بازشدن و فشار فک با حرکت دسته‌ها کنترل می‌شود. هر دو ابزار برای گرفتن لوله و قطعات گرد طراحی شده‌اند و نباید جای آچار مناسب مهره‌های شش‌گوش استفاده شوند؛ برای لوله‌های مسی، پلاستیکی، آبکاری‌شده یا سطوحی که نباید خراش بردارند، استفاده از آچار تسمه‌ای یا ابزار دارای فک محافظ انتخاب مطمئن‌تری است.

در این مطلب در مورد کاربرد آچار شلاقی و اینکه آچار لوله گیر چیست؟ و انواع آچار شلاقی کدام است؟ صحبت کردیم.برای انتخاب آچار شلاقی باید به جنس و قطر لوله، فضای در دسترس و میزان نیروی موردنیاز توجه کنید. مدل مستقیم برای کارهای معمول لوله‌کشی مناسب است؛ مدل‌های انتهایی و افست در فضاهای محدود کاربرد دارند و برای سطوح حساس یا لوله‌های پلاستیکی بهتر است از آچار تسمه‌ای استفاده شود. انتخاب سایز نامناسب هم می‌تواند کنترل ابزار را سخت کند یا به لوله آسیب بزند؛ حال با توجه به اطلاعات کافی در مورد این ابزار، در صورت نیاز به خرید آچار شلاقی از برندهای معتبر داخلی و خارجی با ضمانت اصالت کالا و مشاوره فنی رایگان با کارشناسان می‌توانید به فروشگاه ابزار مارکت مراجعه کنید.