علت جرقه زدن دریل چیست و چگونه رفع می شود؟

هنگامی که یک دریل برقی یا شارژی (با موتور ذغالی) شروع به کار می‌کند، در داخل بدنه و قسمت تماس سر موتور (کلکتور یا کنتاکتور) و ذغال‌ها (که با کلکتور مماس شده‌اند) یک فرآیند تبدیل انرژی برق به مکانیکی شکل می‌گیرد. این تبدیل یه جرقه زدن می‌انجامد که مکانیزمی طبیعی است. دقت کنید که جرقه زدن بیشتر در موتورهای یونیورسال و به دلیل داشتن ذغال رخ می‌دهد؛ موتورهای دینامی یا براشلس (بدون ذغال) که در برخی دستگاه‌های برقی و شارژی وجود دارند تقریبا عاری از این مشکلات هستند.

به طور کلی جرقه زدن حین چرخش موتور دریل ذغالی در اکثر موارد طبیعی است، اگر:

• جرقه‌ها تقریبا به یک اندازه باشند.
• صدای تولیدی زیاد و ناپایدار نداشته باشند.
• حجم جرقه‌ها از بدنه و شیار تهویه هوا بیرون نزند.

اما در صورتی که این 3 شرط بالا رعایت نشود پس با مشکل جرقه زنی دریل بصورت غیرطبیعی مواجه هستیم که نشان از یک مشکل در دستگاه دارد. برای اینکه پیش از شروع به بررسی کامل این موضوع، یک تصویر و خلاصه‌ای از مطالب این مقاله داشته باشید، توصیه می‌کنیم فایل صوتی زیر را بشنوید:

جرقه زدن دریل فقط یک موضوع ظاهری یا صوتی نیست، بلکه مستقیما با سلامت موتور، ایمنی کاربر و طول عمر دستگاه ارتباط دارد. جرقه عادی و طبیعی دریل حالتی نسبتا ثابت دارد و اما جرقه غیرعادی می‌تواند نشانه سایش شدید قطعات داخلی، مشکلی در ذغال‌ها، اتصال ناقص جریان برق، افزایش بیش از حد دما یا حتی خطر سوختن سیم پیچ داشته باشد. اگر این علائم به موقع بررسی نشوند، ممکن است هزینه تعمیر چند برابر شود یا در بدترین حالت، دستگاه به طور کامل از کار بیفتد. علاوه بر این، جرقه زدن شدید می‌تواند خطر برق گرفتگی یا آتش سوزی را نیز افزایش دهد.

به طور خلاصه، جرقه زدن دریل معمولا به دلایل الکتریکی و مکانیکی مربوط می‌شود. این دلایل می‌توانند از یک حالت طبیعی در موتور یونیورسال شروع شده و تا خرابی های جدی مانند سوختن آرمیچر یا زغال ها ادامه پیدا کنند. قبل از شروع به بررسی با جزئیات علل جرقه زدن دریل، جدول کلی زیر می‌تواند راهنمای اولیه مناسبی باشد.

جدول علت جرقه زدن دریل و علایم آن

حال که طبق جدول بالا به صورت کلی با علت های جرقه زدن دریل برقی آشنا شدیم بهتر است هرکدام از موارد را به طور کامل بررسی کنیم.

جرقه زدن طبیعی دریل نو

در دریل های نو و جدید و یا دریل‌هایی که به تازگی زغال آنها تعویض و نو شده است، مقدار کمی جرقه کاملا طبیعی محسوب می‌شود. در این حالت، سطح زغال هنوز به طور کامل با انحنای کلکتور هماهنگ نشده و تماس 100 درصدی برقرار نشده است و در این حالت حتی ممکن است استشمام بو و مشاهده مقدار کمی دود هم رخ دهد. این وضعیت معمولا پس از چند ساعت کارکرد عادی برطرف می‌شود و میزان جرقه کاهش پیدا می‌کند.

تمام شدن یا سایش بیش از حد زغال

یکی از شایع ترین علت های جرقه زدن دریل، تمام شدن زغال موتور است. زمانی که طول زغال کوتاه می‌شود، تماس آن با کلکتور ناپایدار خواهد شد و جرقه های شدیدتری ایجاد می‌شود. افت قدرت موتور، صدای غیرعادی و حتی بوی سوختگی از نشانه های این مشکل هستند. در این شرایط، تعویض به موقع زغال با نمونه استاندارد و هم اندازه ضروری است. در دریل‌های پیشرفته با زغال اتوماتیک، معمولا این اتفاق کمتر رخ می‌دهد و این ذغال‌ها بصورت خودکار و به کمک فنر داخلی، بعد از کوتاه شدن ارتباط خود را با موتور قطع می‌کنند.

استفاده از زغال نامرغوب یا غیر استاندارد

زغال هایی که از نظر جنس، سختی یا ابعاد با موتور دریل سازگار نیستند، باعث افزایش جرقه و سایش کلکتور می شوند. زغال خیلی سخت به کلکتور آسیب می‌زند و زغال خیلی نرم سریع مصرف می‌شود. انتخاب زغال مناسب، تاثیر مستقیمی بر کاهش جرقه و افزایش عمر موتور دارد. این قطعه باید طبق دفترچه راهنمای هر مدل دریل و با توجه به برند آن تهیه شود اما انواع ذغال دریل به ترتیب زیر است:

• ذغال کربنی
• ذغال صنعتی
• ذغال گرافیتی
• ذغال فلزی
• ذغال الکترولیتی

برای اینکه درک بهتری از نحوه کار ذغال‌ها و انواع آن داشته باشید توصیه می‌کنیم مقاله ذغال دریل چیست؟ را مطالعه بفرمایید.

خرابی جاذغالی و مشکلات فنر ذغال

ذغال یا جاروبک موتور دریل برای ثبات در کار با قطعه‌ای به نام پایه ذغال یا جاذغالی مهار می‌شود. این جفت قطعه جنس پلاستیکی یا فلزی دارند و به کمک فنر، فشار لازم به کلکتور را فراهم می‌کنند. اگر مکان قرارگیری جاذغالی دچار آسیب شود، یا این قطعه به هر دلیل خراب شود و ذغال حین کار از جای خود جابجا شود، ممکن است دستگاه جرقه بزند.

ضمن اینکه فنر جاذغالی یا فنر خود ذغال نیز ممکن است بعد از مدتی حالت ارتجاعی و قدرت فشار خود را از دست بدهد که در نتیجه فشار ذغال روی موتور را کم کرده و باعث جرقه‌های غیرطبیعی می‌شود. معمولا فنر به تنهایی و جداگانه فابل تعویض نیست و در صورت خرابی آن باید ذغال یا پایه جاروبک عوض شود.

کثیف شدن یا جرم گرفتن کلکتور

در اثر کارکرد طولانی، گرد سیاه زغال و آلودگی می‌تواند روی سطح کلکتور جمع شود. این لایه در صورت زیاد شدن بیش از حد، باعث اختلال در انتقال جریان برق و ایجاد جرقه های نامنظم می‌شود. تمیزکاری کلکتور با پارچه و ابزار مناسب یا در صورت نیاز، تراش و سایش بسیار سبک آن توسط تعمیرکار ماهر، می‌تواند این مشکل را برطرف کند.

خرابی کلکتور یا اتمام عمر موتور

اگر سطح کلکتور دچار سوختگی، شیار عمیق یا تاب برداشتن شده باشد، تماس یکنواخت زغال از بین می‌رود و جرقه زدن به شدت افزایش پیدا می‌کند. در این حالت، جرقه معمولا دائمی و پرنور است. این مشکل اغلب به معنای خرابی کامل کلکتور و یا اتمام عمر مفید موتور است و نیاز به تعمیر تخصصی یا تعویض کامل آرمیچر دارد.

خرابی بالشتک موتور

بله! اشتباه نمی‌بینید!! خرابی بالشتک موتور که در ظاهر ارتباط مستقیمی با کلکتور ندارند ممکن است باعث جرقه زدن دریل شود. اگر ارتباط درست برقی بین پایه ذغال و این قطعه فراهم نشود، روی برق رسانی به ذغال تاثیر می‌گذارد و دستگاه جرقه می‌زند. معمولا ایراد بالشتک در همان بررسی اولیه خود را نشان نمی‌دهد؛ بنابراین بهتر است ابتدا تمام موارد واضح‌تر مثل ذغال و کلکتور را بررسی کنید و سپس به سراغ تعویض یا تعمیر بالشتک بروید.

اتصال کوتاه یا نیم سوز شدن آرمیچر

اتصال کوتاه در سیم پیچ آرمیچر یکی از خطرناک ترین علل جرقه زدن دریل محسوب می‌شود. داغ شدن سریع موتور، افت شدید قدرت و بوی سوختگی با حجم دود نسبتا زیاد از نشانه های این ایراد هستند. ادامه کار در این شرایط می‌تواند باعث سوختن کامل موتور شود. تنها راه حل اصولی، تعمیر تخصصی سیم پیچ یا تعویض آرمیچر است.

اعمال فشار بیش از حد یا مته نادرست

استفاده نادرست از دریل، مانند نصب مته نادرست (مثلا سوراخکاری دیوار با مته آهن!!)، فشار دادن بیش از حد بدنه هنگام سوراخکاری و یا استفاده طولانی مدت بدون استراحت، باعث افزایش جریان مصرفی موتور می‌شود. این افزایش جریان می‌تواند جرقه زدن زغال ها را تشدید کند. کاهش فشار دست، انتخاب مته مناسب و رعایت زمان استراحت دستگاه، از بروز این مشکل جلوگیری می‌کند.

 نوسان ولتاژ برق ورودی

نوسان یا افت ولتاژ برق شهری یا برق ورودی و تغذیه دستگاه می‌تواند باعث عملکرد ناپایدار موتور و افزایش جرقه شود. این مشکل در دریل برقی بیشتر در مناطق با شبکه برق ضعیف، یا هنگام استفاده همزمان از چند مصرف کننده پرقدرت و یا اتصال دریل به موتور برق نوسان دار رخ می‌دهد؛ در دریل‌ شارژی نیز باتری آسیب دیده و عدم انتقال درست انرژی ممکن است باعث جرقه موتور شود. استفاده از محافظ برق و موتور برق مناسب، عدم فشار به شبکه و داشتن باتری سالم و کاملا شارژ شده می‌تواند تا حد زیادی این مشکل را کاهش بدهد.

نفوذ ذرات خارجی به داخل دریل

یکی دیگر از مشکلات خطرناک کار با دریل وارد شدن ذرات متفرقه و غیر مجاز، شن و سنگریزه، گرد و خاک، خاک اره، براده های فلزی و... به داخل دستگاه است. معمولا شیارهای بدنه طوری طراحی می‌شوند تا این اتفاق به سادگی رخ ندهد، اما رخ دادن آن در برخی موارد اجتناب ناپذیر است. به محض وارد شدن یک جسم خارجی به داخل و در صورت قرار گرفتن آن در قسمت کلکتور، ناگهان جرقه شدیدی شکل گرفته و ممکن است موتور آسیب جدی ببیند.

کاربر با رعایت اصول ایمنی و صحیح سوراخکاری و در دست گرفتن درست دریل می‌تواند تا حد زیادی از این مشکل جلوگیری کند. ضمن اینکه حین کار با دریل هرگز نباید قسمت انتهای بدنه و کنار شیارهای تهویه هوا پوشیده و نزدیک به دیوار و این ذرات باشد؛ همواره باید فضا و فاصله کافی برای خنک کاری و عبور هوا برای این قسمت در هر پوزیشن و موقعیت سوراخکاری در نظر گرفته شود. در صورت رخ دادن مشکل ورود جسم خارجی، دریل را سریع خاموش کرده و سعی کنید آن قطعه را از داخل دستگاه خارج کنید.

شاید برایتان این سوال پیش بیاید که چقدر و به چه اندازه جرقه زدن دریل طبیعی است؟ در واقع همه جرقه زدن های دریل خطرناک نیستند. مقدار کمی جرقه یکنواخت و محدود، به ویژه در دریل های نو یا دریل هایی با موتور یونیورسال، طبیعی است. اما جرقه شدید، پرنور، نامنظم یا همراه با صدا، بو و داغ شدن غیرعادی موتور، نشانه یک ایراد جدی است و نباید نادیده گرفته شود. معیار اصلی تشخیص، تغییر ناگهانی شدت جرقه و تاثیر آن بر عملکرد دستگاه است.

جرقه زدن دریل همیشه به معنای خرابی جدی نیست، اما نادیده گرفتن آن می‌تواند هزینه های سنگین و خطرات ایمنی به همراه داشته باشد. با شناخت دقیق علت جرقه زدن دریل می‌توان از بسیاری از آسیب‌های جدی و ضررهای مالی و جانی جلوگیری کرد. اما بهتر است بدانید برندهای معروف و معتبر ایرانی و خارجی سازنده دریل، سعی می‌کنند در مدل‌های جدید، با طراحی بهتر و افزایش کیفیت قطعات، مشکل جرقه زدن دریل را هر چه کمتر کنند. پس اگر شما هم قصد خرید دریل دارید بهتر است از برندهای معتبر بصورت اورجینال این ابزار را تهیه کنید و برای این کار به فروشگاه‌های تخصصی و مرجع مثل ابزارمارکت مراجعه کنید.