راهنمایی کامل نحوه سیستم کد دهی و شناسایی هلدر تراشکاری

ابتدا بهتر است بدانید که در ساخت هلدر تراش انواع استانداردهای ISO (متریک)، ANSI (اینچی) و... وجود دارند که مدل ISO در ایران و بسیاری از کشورهای جهان کاربرد دارد. توصیه می‌کنیم برای درک و آشنایی بهتر با مشخصات فنی این ابزار و کاربردهای آن به مقاله هلدر تراشکاری چیست؟ از همین وبلاگ مراجعه کنید.

در سیستم کد دهی هلدر تراشکاری معمولا چند بخش با چندین کاراکتر وجود دارد که هر کدام مربوط به یک قسمتی مشخص از هلدر است. بخش مربوط به جنس و نحوه اتصال اینسرت، بخش مربوط به مشخصات نوع و سایز اینسرت و بخش اندازه و سایزهای خود هلدر که تمام آنها در کنار هم کد شناسایی هلدر تراش را تشکیل می‌دهند. در استاندارد ISO یا همان متریک، برای کد هلدر بیرون تراش و هلدر داخل تراش 9 عدد کاراکتر قرار دارد؛ اما در همین استاندارد، برای مثلا کد هلدر شیار/برش و یا کد هلدر گام زنی (پیچ بری) ممکن است چند کاراکتر اضافه‌تر یا کمتر وجود داشته باشد.

خلاصه مطالب این مقاله

برای اینکه تصویر روشنی از آنچه در ادامه می‌آید داشته باشید، فایل صوتی و پادکست زیر به بطور مختصر و کوتاه، اطلاعات و محتوای قرار گرفته در این مطلب تخصصی را بیان می‌کند.

هر مدل هولدر خارج تراش در استاندارد ISO ساخت هر برند و کمپانی در دنیا، کدی مشابه شکل زیر دارد که حروف آن معرف مشخصات هلدر و اینسرت قابل نصب روی آن است.

بسیار بعید است که یک برندی، جایگاه و مکان یک حرف یا عدد در این کدها را عوض کند یا حرف و عدد متفرقه و خاصی را در مدل‌های هلدر بیرون تراش خود بگنجاند؛ پس در نتیجه از همین الگو می‌توان برای شناسایی و خواندن کد هلدر روتراش استفاده کرد. در ادامه با هر حرف و رقم این نوع کدگذاری آشنا می‌شیم.

1- حرف اول: سیستم نصب و اتصال اینسرت

حرف اول انگلیسی این کد نشانه مکانیزم گیرش و نحوه قرار گرفتن و نصب الماس روی هلدر است که طبق استاندارد زیر شناخته می‌شود:

• حرف S سیستم بستن پیچی
• حرف T سیستم رونبدی خور از بالا و سوراخ دار
• حرف M سیستم ترکیبی روبندی خور و پین دار
• حرف P سیستم چکمه ای با قفل اهرمی
• حرف C سیستم روبندی خور بدون سوراخ
• حرف D سیستم صلبی یا دم چلچله ای
• حرف L سیستم بستن جانبی از سمت چپ
• حرف R سیستم بستن جانبی از سمت راست
• حرف W سیستم نصب به کمک گُوِه

2- حرف دوم: فرم و شکل اینسرت

همانطور که می‌دانید، الماس‌های استاندارد ISO فرم‌های خاص خود را دارند که به شکل هندسی بوده و هر مدل دارای 1، 2 یا چند لبه برشکاری است. این شکل‌ها بصورت گرد، سه گوش یا مثلثی، پنج ضلعی، چهارگوش مربع، مستطیل یا لوزی ساخته می‌شوند که هر شکل نیز زاویه برشی خاص خود را دارد. هر حرف معرف یک فرم مشخص این الماس‌هاست که که حتی زاویه نوک برش الماس را مشخص می‌کند.

• حرف C اینسرت لوزی زاویه 80 درجه
• حرف D اینسرت لوزی زاویه 55 درجه
• حرف E اینسرت لوزی زاویه 75 درجه
• حرف K اینسرت متوازی الاضلاع 55 درجه
• حرف L اینسرت مستطیل
• حرف R اینسرت گرد
• حرف S اینسرت مربع
• حرف T اینسرت مثلث
• حرف V اینسرت لوزی زاویه 35 درجه
• حرف W اینسرت پنج ضلعی زاویه 80 درجه

3- حرف سوم: استایل هلدر یا زاویه تراش یا زاویه ورود اینسرت Aproach Angle

به زاویه‌ای که بین لبه برش اینسرت تا سطح قطعه کار بعد از بست آن روی هلدر تراش ایجاد می‌شود، زاویه برش یا زاویه ورود یا تیپ هلدر Holder Style می‌گویند. حرف سوم در کد هلدر تراشکاری به این زاویه اشاره دارد و برای تراش و براده برداری در زاویه مثبت، منفی و صفر بسیار مهم است. کاربر برای تراش در هر زاویه و طبق پروژه و قطعه کار مدنظر خود، باید هنگام انتخاب الماس و هلدر تراش به این نکته توجه کند. با توجه به عکس زیر می‌توانید انواع زاویه تراش هلدر طبق حروف انگلیسی مشاهده کنید.

نکته: دقت کنید که برخی حروف حتی عدد زاویه مشابه دارند و تنها تفاوت آنها شکل و تیپ برخورد اینسرت با قطعه در زاویه منفی و مثبت برشکاری است.

4- حرف چهارم: زاویه آزاد اینسرت Clearance Angle

چهارمین حرف کدهای هلدر روتراش مربوط به زاویه آزاد هلدر تراش است. زاویه‌ای که به معنای حد فاصل جلوگیری از تماس سطح الماس با قطعه کار معرفی می‌شود. هنگام تراشکاری سطح اینسرت و قطعه بین یک فاصله مشخص داشته باشد و تنها لبه برنده الماس با قطعه برخورد کند؛ این طراحی و زاویه باعث می‌شود تا الماس و هلدر هنگام تراش گیر نکند، قطعه لب پر نشود و اصطکاک و گرمای زیادی بین آنها ایجاد نشود. این فاصله به شکل کاملا استاندارد در هلدر و اینسرت طراحی می‌شود و زاویه آزاد نام دارد. در انتخاب هر مدل هلدر تراشکاری، زاویه آزاد باید کاملا مطابق و هم اندازه زاویه آزاد اینسرت باشد؛ یعنی مثلا نمی‌توان الماس با زاویه آزاد 15 درجه را بر روی هلدر با زاویه آزاد 7 درجه نصب کرد.

5- حرف پنجم: جهت هلدر

کاراکتر پنجم در کد هلدر بیرون تراش، نشان دهنده چپ و راست بودن جهت تراش هلدر است که به شکل واضح، حرف R معرف هلدر راست بر و حرف L به معنای هلدر چپ بر خواهد بود.

6- حرف ششم: عرض مقطع هلدر

در انواع هلدر داخل تراش، مقطع ابزار به شکل مکعب مستطیل ساخته می‌شود که طبیعتا یک طول، عرض و ارتفاع دارد. ششمین کاراکتر در کد هلدر روتراش به معنای اندازه عرض هلدر تراش بر حسب میلی متر است که معمولا 16 – 20 – 25 – 32 – 40 – 50 میلی متر ساخته می‌شود.

7- حرف هفتم: ارتفاع مقطع هلدر

همانند حرف ششم، حرف 7 این کدها به ارتفاع بدنه و مقطع هلدر بیرون تراش اشاره دارد که در این تیپ و گروه هلدرهای تراشکاری، اندازه آن با عرض برابر است. یعنی عرض و ارتفاع در هلدر داخل تراش در استاندارد ISO همواره یک سایز برابر دارند.

8- حرف هشتم: طول هلدر

برخلاف عرض و ارتفاع، بهتر است بدانید که طول کلی هلدر در سیستم کد دهی هلدر بیرون تراش با حروف انگلیسی مشخص می‌شود. هر حرف به معنای یک اندازه و عدد مشخص استاندارد در واحد میلی متر بوده که می‌توانید در تصویر زیر راهنمای این اعداد را مشاهده کنید.

9- حرف نهم: سایز اینسرت

اندازه لبه برش و کارگیر الماس یا در واقع همان سایز اینسرت نیز به طور مستقیم با یک عدد مشخص می‌شود که در انتهای کد و کاراکتر نهم قرار می‌گیرد. به این معنا که این هلدر مربوطه با کدام سایز اینسرت کار خواهد کرد.

مثل هلدر روتراش، کد و شناسه‌های هولدر داخل تراش نیز از 9 بخش مختلف تشکیل شده که در ظاهر کمی فرق دارند اما قسمت‌های زیادی از آن با گروه قبلی مشترک است.

حرف اول: نوع و جنس هلدر

برخلاف هلدر روتراش، در هلدرهای داخلی تراشی، اولین حرف ابزار معرف طراحی، جنس و متریال بدنه میله هلدر است.

• حرف S به معنای جنس استیل و طرح بدون سوراخ مایع خنک کننده
• حرف A به معنای جنس استیل و طرح با سوراخ تزریق مایع خنک کاری و آب صابون
• حرف C به معنای جنس دنباله و شنک از تنگستن کارباید و طرح بدون سوراخ
• حرف E به معنای جنس دنباله از تنگستن کارباید و طرح با سوراخ تزریق مایع خنک کننده

حرف دوم: قطر هلدر

این گروه ابزارها برخلاف نوع قبلی، با مقطع گرد و میله‌ای ساخته می‌شوند و برای همین 2 عدد عرض و ارتفاع جداگانه ندارند؛ بلکه تنها یک عدد قطر میله هلدر به عنوان سایز آنها اعلام می‌شود. نشانه این قطر در کد، رقم دوم است که معمولا برابر 25 – 32 – 40 – 50 میلی متر خواهد بود.

حرف سوم: طول هلدر

در هلدر درون تراش، کاراکتر سوم که یک حرف انگلیسی است، به عنوان طول هلدر شناخته شده و قانون این حروف و معادل آنها دقیقا مثل هلدر خارج تراش است. اساسا هرگاه در هلدرها صحبت از طول می‌شود، در کد آنها یک حرف انگلیسی نشان دهنده طول بوده همواره طبق جدول زیر محاسبه می‌گردد:

جدول راهنمای طول هلدر تراشکاری بر اساس استاندارد حروف انگلیسی

حرف چهارم تا نهم

حروف، اعداد و کاراکترهای 4 تا 9 در هلدر داخل تراش به شرح زیر بوده و دقیقا از همان قوانین هلدر بیرون تراش تبعیت می‌کنند:

• حرف چهارم: سیستم نصب و اتصال اینسرت
• حرف پنجم: فرم و شکل اینسرت
• حرف ششم: زاویه تراش یا زاویه ورود اینسرت
• حرف هفتم: زاویه آزاد اینسرت
• حرف هشتم: جهت راست تراش یا چپ تراش هلدر
• حرف نهم: سایز اینسرت

هلدرهای پیچ بری گستردگی کمتری دارند و از آنجا که با الماس‌های خاص خود و تعداد محدودتری کار می‌کنند، کدهای ساده‌تری نیز دارند. کد هلدر پیچ تراش خارج معمولا دارای 7 کاراکتر زیر است.

1- حرف اول: نوع و جنس هلدر

این کاراکتر دقیقا مثل حرف اول هلدر خارج تراش معمولی بوده و معرف سیستم اتصال و کلمپینگ الماس روی هلدر است. در بیشتر کدهای انواع هلدر رزوه زنی، در ابتدا حرف S دیده می‌شود که به معنای سیستم اتصال اینسرت بصورت پیچی است.

2- حرف دوم: خارج تراش بودن

کاراکتر دوم که معمولا با حرف E نمایش داده می‌شود، نماینده کلمه External و به معنای خارج تراشی است.

3- حرف سوم: جهت هلدر

در سیستم کد دهی هلدر پیچ بری، حرف سوم برای جهت تراش رزوه هلدر بوده که با حروف R و L به معنای راست بر یا چپ بر بودن ابزار است.

4- حرف چهارم و پنجم: سایز هلدر (عرض و ارتفاع مقطع هلدر)

مثل هلدر روتراش ساده، انواع هلدرهای گام زنی خارج تراش نیست با شکل مکعب مستطیل ساخته می‌شوند و سایز میله آنها دقیقا مثل عرض و ارتفاع که در هلدر بیرون تراشی اشاره شد، با 2 عدد پشت سر هم به عنوان سایز هلدر ارائه می‌گردد.

5- حرف ششم: طول هلدر

باز هم مثل همان قانون اشاره شده در بالا، کاراکتر ششم طول هلدر است که با حرف انگلیسی نمایش داده می‌شود.

6- حرف هفتم: سایز اینسرت

عدد آخر در این گروه هلدرهای تراشکاری رزوه زنی نیز مثل هلدرهای دیگر، به معنای سایز الماس قابل نصب روی آنهاست.

در هلدر رزوه زنی داخل تراش، همانند هلدرهای داخل تراشی ساده، ابتدا با جنس هلدر آغاز می‌کنیم.

حرف اول: جنس بدنه هلدر

که بیشتر آنها با حرف S شروع شده و به معنای آلیاژ استیل با طرح بدون سوراخ مخصوص مایع خنک کننده و آب صابون است. اگر این ابزار با حرف A شروع شود به معنای همان آلیاژ استیل اما با طراحی و تیپ سوراخ دار آب صابون خواهد بود.

حرف دوم: قطر و سایز هلدر

در عدد و حرف دوم کد شناسایی این نوع هلدرها یک نکته فنی وجود دارد. از آنجا این ابزار برای پیچ بری در داخل قطعات است، میزان عمق و آزادی عمل هلدر هنگام رزوه تراشی اهمیت بالایی دارد. برای همین ممکن است هنگام برخورد با کد هلدر گام زنی داخل تراش با 1 یا 2 عدد برخورد کنید:

• اگر بعد از حرف اول تنها 1 عدد وجود داشت، به این معناست که قطر هلدر و طول سر و کله گی هلدر باهم برابر است. یعنی مثلا وجود یک عدد 25 یعنی اینکه آن هلدر قطر 25 میلی متر با طول سر کارگیر 25 میلی متر دارد.
• اگر بعد از حرف اول دو عدد مختلف با علامت X وجود داشت، عدد اول به معنای قطر هلدر و عدد دوم به معنای طول کله گی هلدر است. به عنوان مثال: 16x13 یعنی قطر هلدر 16 میلی متر و طول سر هلدر 13 میلی متر است.

حرف سوم تا آخر

حروف بعدی در کدخوانی هلدر گام زنی داخل تراش شبیه به گروه قبلی یعنی هلدر پیچ بری روتراش بوده و طبق همان قوانین گذشته، به شرح زیر ارائه می‌شود: 

• حرف سوم: طول هلدر
• حرف چهارم: سیستم کلمپ و نصب اینسرت (S به عنوان پیچ خور)
• حرف پنجم: به معنای داخل تراش بودن هلدر یعنی Internal که با حرف انگلیسی I نمایش داده می‌شود.
• حرف ششم: جهت راست تراش و چپ تراش هلدر رزوه زنی با حروف R و L
• حرف هفتم و آخر: سایز اینسرت پیچ تراشی در استاندارد ISO

هلدرهای تراشکاری که مخصوص برش شیار هستند نیز خود 2 گروه جداگانه شیار داخل تراشی و شیار روتراشی دارند. در کد این نوع هلدرها نیز سایز هلدر (عرض و ارتفاع یا قطر هلدر) با اعداد و همچنین چپ L و راست R بودن آنها مشاهده می‌شود.

اهمیت قسمت چهار حرفی کد هلدر شیار/برش

بهتر است بدانید که در سیستم کد دهی هلدر شیار/برش چهار حرف انگلیسی (یک بخش جداگانه چهار حرفی) اهمیت زیادی دارد. این بخش با حرف B شروع می‌شود و اغلب با این شکل‌های آشنا مثل (BDKT, BIKT, BEKT, BPTF, BMTN …) دیده می‌شوند و در نتیجه کد این مدل هلدرهای تراشکاری شکل هایی شبیه به موارد زیر دارند:

مثال 1: هلدر شیار بیرون تراش

BDKT/R 2525 K3C-T22

مثال2: هلدر شیار داخل تراش

BIKT/R 20-K1.5C-T6

معنای حروف بخش مهم 4 حرفی که در بالا اشاره شد را می‌توان با ذکر این دو نمونه رایج و پرکاربرد به شرح زیر توضیح داد.

هلدر شیار/برش BDKT

حرف B به معنای هلدر شیار یا Grooving

حرف D به معنای خارج تراشی و زاویه گیرایی و جهت نصب

حرف K به معنای سیستم کلمپ و نگهدارنده اینسرت (Clamping Style)

حرف T به معنای نوع شنک و ساق بدنه (Shank Type)

هلدر شیار/برش BIKT

حرف B به معنای خانواده شیار برش یا  Grooving

حرف I به معنای داخل تراشی

 حرف K به معنای نوع نگهدارنده اینسرت

حرف T به معنای نوع شنک و دنباله بدنه

برای فهم بهتر تفاوت این بخش در کد هلدر شیار/برش توصیه می‌شود جدول زیر را مرور کنید.

جدول آشنایی با انواع کد هلدر شیار/برش Grooving Tool Holders

به جز این گروه 4 حرفی بالا، کاراکترهای دیگر کد هلدر شیار/برش به شرح زیر است:

حروف نشان دهنده نوع و سایز اینسرت

به عنوان مثال عبارت K2C در کد این هلدرها به معنای برند اینسرت کورلوی Korloy و سایز الماس MGM 2C است. ممکن است بجای این عبارت مثلا در برخی مدل‌ها SDV 123 دیده شود، که به معنای اینسرت برند سندویک و سایز الماس برش 2 طبق استاندارد تولید اینسرت برند Sandvik است.

• حرف نشان دهنده نوع اینسرت و شیار: معمولا با حرف T نمایش دیده می‌شود.
• عدد آخر: به معنای ماکزیمم سایز شیار قابل تراش یا همان Tmax به میلی متر است؛ مثل 4 – 6 – 7 – 10 – 22 میلی متر.

مشاهده می‌کنید که هر کد هلدر تراش چه نکات فنی و جزئیات فوق‌العاده مهمی دارد. شما به عنوان یک استاد کار یا نیروی متخصص تراشکاری هرگز نباید بدون دانستن نحوه شناسایی هلدر تراشکاری به انتخاب یک مدل از این ابزارها بپردازید.

بنابراین برای خرید هلدر تراشکاری بهتر است به فروشگاه‌های معتبر و مرجع تخصصی مثل ابزارمارکت مراجعه کنید؛ تا ضمن بهره‌مند شدن از مشاوره رایگان، بهترین هلدرهای تراش را از برندهای جهانی با ضمانت اصالت و اورجینال بودن آنها دریافت کنید.